Het Toyota Productie Systeem (TPS) is een management- en productiefilosofie ontwikkeld door Toyota, gericht op maximale efficiëntie en kwaliteit door verspilling te elimineren en continu te verbeteren. Kern van TPS draait om twee pijlers:
- Just-in-Time (JIT): produceren wat nodig is, wanneer het nodig is
- Jidoka: kwaliteit waarborgen door processen te stoppen bij fouten
Belangrijke fundamenten om deze pijlers te laten werken zijn bijvoorbeeld:
- Kaizen (continue verbetering) – kleine, constante verbeteringen
- Respect voor mensen. Medewerkers spelen een actieve rol in verbeteringen
Just in Time: Waarom Lean Draait om het Juiste moment
Stel je voor dat een bakker iedere ochtend 500 broodjes bakt zonder te weten hoeveel klanten er komen. Op drukke dagen komt hij tekort. Op rustige dagen blijft hij met stapels brood zitten.
Dat is precies wat Just in Time probeert te voorkomen.
Just in Time: Wat is het?
Just in Time (JIT) betekent dat je levert wat nodig is, wanneer het nodig is en in de juiste hoeveelheid. Niet op basis van aannames of voorspellingen, maar op basis van daadwerkelijke vraag.
Binnen Lean draait het daarom niet om maximale bezetting of volle voorraden, maar om flow.
Just in Time: Waarom kan het belangrijk zijn?
Veel organisaties produceren of verwerken werk vooruit. Daardoor ontstaan:
- Voorraden
- Wachttijden
- Overproductie
- Lange doorlooptijden
Just in Time voorkomt dit door werk pas te starten wanneer er daadwerkelijk vraag is. Dit noemen we een pull-systeem.
Just in Time: De kracht
Just in Time maakt processen niet alleen efficiënter. Het maakt problemen zichtbaar.
Wanneer voorraden verdwijnen, zie je direct waar processen vastlopen. Daardoor ontstaat ruimte voor verbetering, minder verspilling en meer klantwaarde.
Dat is precies waar Lean om draait: de juiste waarde leveren, op het juiste moment en kunnen anticiperen binnen het proces waar nodig is.
Jidoka: de kracht van stoppen en oplossen
De meeste organisaties zijn gewend om door te werken. Een fout ontdekt? Los het later wel op. Een afwijking gezien? Eerst de planning halen. Maar wat als juist dát ervoor zorgt dat problemen groter worden?
Dat is precies waar Jidoka om draait.
Jidoka is één van de belangrijkste principes binnen Lean en betekent eigenlijk heel simpel: stop wanneer er iets misgaat. Niet om het werk stil te leggen, maar om kwaliteit direct in het proces te bouwen. Hoe een slimme uitvinding van Sakichi Toyoda uitgroeide tot één van de fundamenten van het Toyota Production System.
Jidoka: Stop the Line
Waarom onder andere problemen direct zichtbaar moeten zijn:
- Transparantie
- Kwaliteitsgarantie
- Heldere besluitsvorming
- Eenheid binnen de Gemba
- Focus
- Snelheid van schakelen
- Vertrouwenstimulerend. Het vergt lef om alles stil te leggen en vertrouwen in de Gemba Experts
Jidoka: De stappen
- Zichtbaar maken van een afwijking
- Stoppen/Stilstaan bij een afwijking
- Probleem oplossen (bij grondoorzaak)
- Voorkom van herhaling
Jidoka en Andon
Andon is het signaleringssysteem binnen Lean. Zodra er een afwijking ontstaat, wordt dit direct zichtbaar via bijvoorbeeld een lamp, scherm of melding.
Waar Jidoka zorgt dat een proces stopt bij een probleem, maakt Andon zichtbaar waar hulp nodig is. Hierdoor kunnen teamleiders of specialisten snel reageren en het probleem aanpakken.
Ook in dienstverlening zie je Andon terug, bijvoorbeeld via dashboards met groen, oranje en rood die direct laten zien waar werk vastloopt.
Jidoka en Poka Yoke
Bij Jidoka stopt het proces bij een probleem en wordt dit direct opgelost. Poka Yoke betekent dat het proces zo wordt ontworpen dat fouten moeilijk of onmogelijk worden. Ook wel "hufterproof" maken. Bijvoorbeeld onderdelen die op 1 manier passen, dat het bijna niet mis zou moeten kunnen gaan is typisch Poka Yoke.
Jidoka en Autonomation
Autonomation betekent automatisering met menselijk inzicht. Systemen of machines kunnen afwijkingen herkennen en het proces automatisch stoppen, maar een medewerker beoordeelt en lost het probleem op.
Bijvoorbeeld: een sensor die een fout detecteert en de productielijn stillegt, of een systeem dat een aanvraag blokkeert wanneer gegevens ontbreken.
Autonomation ondersteunt Jidoka door problemen direct zichtbaar te maken en te stoppen voordat fouten zich verder verspreiden.
Jidoka: Samenvatting
Jidoka gaat niet alleen over fouten voorkomen. Het gaat over leren, verbeteren en problemen aanpakken op het moment dat ze ontstaan. Juist daardoor vormt het samen met Just in Time één van de belangrijkste pijlers onder Lean.
